سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی پژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی 2981-0094 3 2 2025 06 22 Eunuchs and Their Social Role in Qajar Era خواجگان و نقش اجتماعی آنان در عهد قاجار 188 207 217456 10.30481/psa.2025.483849.1066 FA مرضیه مرتضوی قصابسرایی دکترای تاریخ ایران اسلامی؛ کارشناس اسناد در سازمان موقوفات ملک (آستان قدس رضوی)، مشهد، ایران Journal Article 2024 10 16 In Qajar era, servants were mainly divided into eunuchs (khajehs), slaves (gholams), and handmaidens (kanizes), who were employed for different services. Apart from Iranian eunuchs, who mostly were congenital and sometimes deliberately castrated, most eunuchs of Qajar society were blacks, entered Iran from Africa through the Persian Gulf. This study sought to see the role and social status of eunuchs over the Qajar era. The results indicated that since employing eunuchs was expensive, this group were mostly employed to be in service of the high strata of society such as merchants and princes. They were mainly in the court, doing a variety of domestic and non-domestic activities. It is noteworthy that the eunuchs working in the court held a special status because of their closeness to the top powers. Even, some could gain kings’ attention, and consequently, achieve high positions and change their own social class. Taking a socio-historical approach, this study applied a descriptive-analytical method and relied on library resources and archival documents to answer the related question. <span lang="FA">در دورۀ قاجار، بندگان شامل سه طیف خواجه، غلام و کنیز بودند که از آنان در انواع مشاغل خدماتی استفاده می‌شد. به غیر از خواجگان ایرانی که اکثراً مادرزادی و بعضاً به‌عمد اخته شده بودند، عمده خواجگان حاضر در جامعه این دوره را سیاه‌پوستانی تشکیل می‌دادند که از آفریقا و از راه خلیج‌فارس وارد ایران شده بودند. هدف پژوهش حاضر پاسخ به این سؤال است که خواجگان از چه نقش و جایگاه اجتماعی در دورۀ قاجار برخوردار بودند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که خواجگان به علت قیمت بالایی که داشتند بیشتر در خدمت طبقه فرادست جامعه همچون تجار و شاهزادگان و بیش از همه دربار بودند و در انواع مشاغل خانگی و غیرخانگی فعالیت داشتند. در این میان، خواجگان شاغل در دربار به دلیل نزدیکی به رأس هرم قدرت، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بودند و برخی از آنان موفق شدند با جلب نظر شاه به مناصب بالا دست‌یافته و طبقه اجتماعی خود را تغییر دهند. این پژوهش به شیوه توصیفی-تحلیلی با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسناد آرشیوی با رویکرد تاریخ اجتماعی نگارش یافته است.</span> https://docs.aqr-libjournal.ir/article_217456_ce8d2e02df3ddba3d8f134d6920504d0.pdf