سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی پژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی 2981-0094 3 1 2025 04 21 Shiite Symbols in Pilgrimage Scrolls (The Case of Pilgrimage Scroll of Astan Quds Razavi) نمادهای شیعی در طومارهای زیارتی (نمونه طومار زیارتی آستان قدس رضوی) 163 200 220876 10.30481/psa.2025.512607.1078 FA سوسن نیکجو کارشناسی ارشد تاریخ تمدن ملل اسلامی، پژوهشگر آزاد سید محسن حسینی کارشناسی ارشد تاریخ تمدن ملل اسلامی، پژوهشگر بنیاد پژوهشهای اسلامی آ ستان قدس رضوی Journal Article 2025 03 15 Focusing on survived documentaries to understand more on religious rituals is a fundamental purpose of understanding religious agency and how they are manifested in society. Pilgrimage is a ritual and mode of worship in Islam, encompassing visits to sacred places and innocent figures. Several objects and symbols that are represented and depicted in the form of sacred images have been produced in diverse dimensions over the centuries. Pilgrimage scrolls can be considered evident examples that can be significant sources for examining the historical trajectory of religions, since they depict several locations, objects, symbols, and religious ceremonies. This study tried to introduce a textual-visual pilgrimage scroll kept in the Library and Documentation Center of Astan Quds Razavi. The results showed that there are some survived scrolls in the centers, libraries, and museums over the glove, and the scroll kept in the Astan Quds Razavi is similar to the Nippur scroll, but can be considered a complete extant visual representation and be complement of each other for analyzing pilgrimage scrolls. The scroll kept in the Astan Quds Razavi deserves to be examined not only at is a pilgrimage scroll but also from a mystical-Sufi perspective. This specific scroll embraces the unique depictions of the Shiite pilgrimage symbols and some part of symbols pertaining to the narrative of the Prophet Muhammad’s ascension (Me’raj). The depicted religious seeker goes through Mecca, visits sacred places, and ultimately arrives at the holy shrine of Imam Reza. He awaits gazing the continuation of the path that only the perfect human being, that is, Prophet Muhammad, has successfully went through and reached the absolute light. This pilgrimage scroll crystalizes the delicate and keen insight of its illustrator as it is featured with the entirety of the pilgrimage in the journey towards the origin of divinity. شناخت مناسک دینی با تأکید بر مطالعات اسنادی برجای‌مانده، یکی از اهداف فهم کنشگری دینی و چگونگی بروز جلوه‌های آن در بستر جامعه است. یکی از مناسک و شیوه‌های عبادت در دین اسلام، زیارت است. زیارت اماکن مقدس و شخصیت‌ها را شامل می‌شود. اشیاء و نمادها که گاه در قالب تصاویر مقدس نمایش داده می‌شود در طول سال‌ها در ابعاد گوناگون تولید شده است. طومارهای زیارتی، نمونه‌ای است که با به تصویر کشیدن بسیاری از مکان‌ها، اشیاء، نمادها و آیین‌های دینی، نقش مهمی در بررسی سیر تاریخ ادیان بر عهده دارند. هدف از انجام این پژوهش، معرفی متنی-تصویری طومار زیارتی موجود در کتابخانه و مرکز اسناد آستان قدس رضوی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که باوجود بر جای ماندن تعدادی از این طومارها در مراکز و کتابخانه‌ها و موزه‌های جهان، طومار آستان قدس رضوی باوجود شباهت به طومار نیپور نمونه کامل تصویری برجای‌مانده است که می‌تواند مکمل همدیگر در بررسی نمونه‌های طومارهای زیارتی باشند. طومار آستان قدس رضوی نه‌تنها در بعد زیارت که از زاویه دید عرفانی-طریقتی نیز قابل‌بررسی است. نمادهای زیارتی شیعه و بخشی از نمادهای مرتبط با روایت معراج پیامبر^(ص) از تصاویر منحصربه‌فرد در این طومار است. سالک طریق عشق با گذر از مکه و سیر اماکن مقدس در پایان راه به دیدار حرم حضرت امام رضا^(ع) رفته و با چشمانی منتظر، نظاره‌گر ادامه راهی است که تنها انسان کامل که منظور حضرت محمد^(ص) است، موفق به گذر از آن و رسیدن به پرده نور گردیده است. درواقع این طومار زیارتی، دقت‌نظر و باریک‌بینی تصویرگر طومار را با توجه به تمامیت امر زیارت در مسیر حرکت به‌سوی بارگاه الهی نمایش می‌دهد.[1]<br /> <br />[1] . با نهایت تاسف، نویسنده، سید محسن حسینی در حین نگارش مقاله دار فانی را وداع گفتند. به این صورت یاد و خاطره ایشان را گرامی می داریم. https://docs.aqr-libjournal.ir/article_220876_5af1e643edb72a733d21704cf6c39d77.pdf