سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضویپژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی2981-00942120231222Mostafā Qoli Khān, Farrāshbāshi of Zell-e Soltān in the mirror of documents and manuscriptsمصطفی قلیخان، فراشباشی ظلالسلطان در آیینه اسناد و نسخههای خطی52818742510.30481/psa.2023.410108.1035FAسمیهبختیاریدکترای تاریخ ایران دوره اسلامی، پژوهشگر آزاد0000-0001-5410-257XJournal Article20230804Introducing Mostafā Qoli Khān Farrāshbāshi as one of the officials of Dār al-Saltaneh of Isfahan and introducing and analyzing the content of some documents and manuscripts related to him.<br />The present study was conducted through historical analysis with a descriptive-analytical approach based on manuscript sources, archived documents, journals, and library sources<strong><em>.</em></strong><br />This article tries to answer the question: Who was Mostafā Qoli Khān Farrāshbāshi? What was his social status in Dār al-Saltaneh of Isfahan, and how are the documents and manuscripts about him? Mostafā Qoli Khān was from the Noor family of Mazandaran. He played a significant role in implementing the construction projects of Zell-e Soltān. Most of the documents obtained from the political life of Mostafā Qoli Khān are financial documents and booklets. Mostafā Qoli Khān Farrāshbāshi has served in Zell-e Soltān's court for more than two decades. He was responsible for establishing order and security in Isfahan and other provinces under the rule of Zell-e Soltān. Also, he was the executive contractor and manager of construction projects in Isfahan. In his performance record, he has the construction of the Nāseri Garrison and the renovation and restoration of the Fathiyeh Garrison, Chāhār Howz, and Mashakh Square in Naqsh-e Jahān Square, along with the repair and restoration of Chehel Sotun palace, RakibKhāneh, Kaj Mansion, Haft Dast palace, Mokhles Caravanserai, Chāhār Howz Caravanserai, Takiyeh Dowlat, Imāmzādeh Ahmad, as well as gravel pavement of Chāhār Baqh Street. Also, he repairs on Sio Seh Pol, Khāju, and Mārnān bridges. Like some of the officials of the Isfahan court, he was the deputy governor of the provinces of Khānsār, Kamareh, Abarquh, Semirom, Najafābād, Dehāqān, Barzrud, Mobārakeh of Lenjān, KermānShāhān, and Iraq. Also, he served as steward and tax officer of Julāheh and Barzrud villages, some of which documents and manuscripts have survived. The most critical manuscript obtained from Mostafā Qoli Khān is the manuscript of Ketābcheh Makhārej-e Bannāii Sarbāzkhāneh va Sāyer-e ʽemārāt, which was prepared in 1885-1886 AD. According to this version, Mostafā Qoli Khān has done dozens of civil works in Isfahan, along with the construction of the magnificent building of Naseri Barracks.هدف پژوهش حاضر، شناساندن مصطفی قلیخان فراشباشی بهعنوان یکی از صاحبمنصبان دارالسلطنه اصفهان و معرفی و تحلیل محتوای برخی از اسناد و نسخههای خطی مربوط به او میباشد. این بررسی به روش تحلیل تاریخی و با رویکرد توصیفی و تحلیلی بر اساس نسخههای خطی، اسناد آرشیوی، مطبوعات و منابع کتابخانهای نگاشته شده است. یافتهها و نتیجه پژوهش حاکی از آن است که<strong> </strong>مصطفی قلیخان فراشباشی به مدت بیش از دو دهه در دربار ظلالسلطان خدمت نمود. او بهعنوان فراشباشی ظلالسلطان، مسئول برقراری نظم و امنیت در اصفهان و دیگر ولایات تحت حاکمیت ظلالسلطان بود. همچنین او کارگزار اجرایی و مباشر طرحهای عمرانی اصفهان بود. مصطفی قلیخان در کارنامه عملکردش ساخت سربازخانه ناصری و بازسازی و مرمت سربازخانه فتحآباد، چهارحوض و میدان مشق نقشجهان را در کنار مرمت و بازسازی عمارتها، پلها و کاروانسراهای اصفهان دارد. او همانند برخی از صاحبمنصبان دربار اصفهان، نائبالحکومه ولایتهای خوانسار، کمره، برزرودجی، سمیرم، نجفآباد، اسفرجان، قمشه و جویآباد و مؤدی مالیاتی جولاهه و برزرود بود که اسناد و نسخههای خطی برخی از آنها باقی مانده است. مهمترین نسخه خطی بهدستآمده از مصطفی قلیخان، کتابچه مخارج بنایی سربازخانه و سایر عمارات است که در 1304-1303ق تهیه شده است. بر اساس این نسخه، مصطفی قلیخان در کنار ساخت بنای باشکوه سربازخانه ناصری، دهها عملیات عمرانی در سطح اصفهان انجام داده است.https://docs.aqr-libjournal.ir/article_187425_cf24fae68ef4380a02d403bf236e26a1.pdfسازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضویپژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی2981-00942120231222An Analysis of the Relationship between Titles and the Function of Seals in Administrative Parts of Astan Quds Razavi in Qajar Eraتحلیلی بر ارتباط بین لقب با نقش مهر در تشکیلات اداری آستان قدس رضوی در دوره قاجار295118743210.30481/psa.2023.410044.1034FAابوالفضلحسن آبادیدکترای تاریخ محلی، مدیر مرکز نسخ خطی آستان قدس رضوی، مشهد، ایرانJournal Article20230804Titles are of the main yet under-researched issues in Qajar era. This study aimed to investigate the titles in Astan Quds Razavi and their relationship with seals in the organization in the Qajar era. Discussing such issues as the history of titles in Iran and Astan Quds Razavi in Qajar era, this study explored the relationship between titles and family seals, personal seals, and jobs and the reasons and ways the titles were produced. This study tried to fill the gap regarding the titles and their relationships with the seals and their functions in administrative parts. The results showed that following the formation and proliferation of some titles in the Qajar era, various titles began to be used in the administrative organizations of Astan Quds Razavi. The survived titles can be categorized into hereditary and non-hereditary under family, personal, and job titles. Titles are issued by the king, custodian and governor of Khorasan and their holders were bestowed, given the requested title, the occupational and financial prestige. Seemingly, there has been a direct relationship between the seal and the titles in Qajar era. Many of the title holders added the title to their seals as a criterion.القاب، یکی از موضوعات مهم و درعینحال کمتر پرداختهشده در دوره قاجار است. هدف از انجام این پژوهش، بررسی القاب در آستان قدس رضوی و ارتباط آن با مهر در تشکیلات اداری آستانه در دوره قاجاریه است. در این بررسی با طرح مباحثی مانند سابقه القاب در ایران و آستان قدس در دوره قاجار، رابطه القاب با مهرهای خاندانی، مهرهای شخصی و مشاغل و دلایل و نحوه صدور القاب سعی میگردد تا ابعاد مختلف آن موردپژوهش قرار گیرد. اهمیت این تحقیق از آن روست که تاکنون به موضوع القاب در آستان قدس و ارتباط آن با مهر و کارکردهای آن در تشکیلات اداری پرداخته نشده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که بهتبع شکلگیری و رشد تعداد القاب در دوره قاجار، در تشکیلات اداری آستان قدس رضوی نیز انواع القاب وجود داشته است. القاب باقیمانده به موروثی و غیرموروثی تقسیم و آنها را میتوان در ذیل خاندانی، شخصی و شغلی دستهبندی نمود. القاب با توجه به ارتباطات و تعاملات سیاسی گیرنده با صاحبان قدرت، توسط شاه، متولی و والی خراسان صادر و دارنده آن بهتناسب لقب درخواستی از اعتبار شغلی و مالی نیز برخوردار میشده است. بین مهر و لقب در این دوره ارتباط مستقیمی وجود داشته و بسیاری از صاحبان القاب از آن در مهرهای خود بهعنوان یک شاخصه استفاده کردهاند.https://docs.aqr-libjournal.ir/article_187432_6230dac031251f67bf4dc02b530b6ddd.pdfسازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضویپژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی2981-00942120231222American Trading Houses’ Activities in Mashhad in the Late Qajar Periodفعالیت تجارتخانههای امریکایی در مشهدِ اواخر دورة قاجاریه526718743310.30481/psa.2023.406276.1030FAجلیلقصابی گزکوهدانشگاه فردوسی مشهد0000-0001-5277-5439هادیوکیلیگروه آموزشی تاریخ دانشگاه فردوسی مشهدJournal Article20230709Mashhad as the capital of Khorasan province in Qajar period held a high status in terms of economic and commercial issues, so that the city can be considered a big port in the northeast of Iran for goods import and export. Considering the great commercial capacity of Mashhad, some American trading houses and companies that were active in importing American products and exporting goods from Iran, settled in Mashhad. Focusing on new discovered documents, this descriptive-analytical study sought to see what American trading houses entered in Mashhad trade market in the late Qajar dynasty and which goods they traded in Mashhad. Taking into account the lack of resources and taking a detailed approach, the findings showed that most important American trading houses and companies active in Mashhad were Shargh Carpet Company, Tavshanchian Carpet Company, Gharehgazian Company, and Singer Corporation. Examining the commercial status of Mashhad, the companies imported various kinds of fabrics, sewing accessories, sewing machines and other kinds of machines into Mashhad, and exported such goods as carpets, dried fruit, opium, animals’ guts, wool, cotton, and tragacanth to America. Most of the exports were raw materials.مشهد بهعنوان کرسینشین ایالت خراسان در دورة قاجاریه از اهمیت بهسزای اقتصادی و تجاری برخوردار بود، تا جایی که میتوان این شهر را بهعنوان بارانداز بزرگی در شمالِشرقِ ایران برای واردات و صادرات کالا بهشمار آورد. با در نظر گرفتنِ ظرفیت ممتاز تجاری مشهد، برخی از تجارتخانهها و کمپانیهای تجاری امریکایی که در زمینه واردات محصولات امریکا به ایران و صادرات کالا از ایران فعال بودند، به مشهد وارد شدند. هدف از پژوهش حاضر با تکیهبر روش توصیفی-تحلیلی و بر پایة اسناد نویافته، پاسخ به این پرسش است که کدام تجارتخانههای امریکایی در سالهای پایانی حکومت قاجاریه به عرصة تجارت مشهد وارد گردیده و به تجارت کدام کالاها در مشهد پرداختهاند؟ با وجود کمبود منابع در این زمینه و مبنی بر نگاهی جزئینگر، یافتهها حاکی از آن است که مهمترین تجارتخانههای امریکایی فعال در مشهد کمپانی قالیشرق، شرکت قالی تاوشانچیان، تجارتخانه ایتینگنس چایلد، کمپانی ا.ام. قرهگزیان و کمپانی چرخ دوختنی زینکر بودند که با بررسی موقعیت تجاری مشهد انواع پارچه، لوازم خرازی، چرخ دوختنی و ماشینآلات به مشهد وارد نموده و قالی، خشکبار، تریاک، روده، پشم، پنبه و کتیرا که بخش عمدهای از آن، مواد خام بود، به امریکا صادر میکردند.https://docs.aqr-libjournal.ir/article_187433_6be26e79574ed48f33d562b29b444800.pdfسازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضویپژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی2981-00942120231222The Role of Russians in Rahim Khan Chalabianlou’s Initiatives in Azerbaijan Region (1324-1329 AH/1906-1911AD)نقش روسها در اقدامات رحیمخان چلبیانلو در منطقه آذربایجان (1329ق-1324ق)688718671210.30481/psa.2023.406573.1031FAمحسنمومنیدانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ایرانزینباحمدونداستادیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ایرانلیلیدمیرچیکارشناسی ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی.پژوهشگر آزادJournal Article20230712This research tried to investigate the initiatives and activities of Rahim Khan Chalabianlou, one of the Khans and heads of tribes in Azerbaijan, in misleading the goals of the constitutional revolution and constitutionalists in Azerbaijan area. Moreover, the study delt with the important issue of the role of Russians in fueling the movements. The research hypothesis is that Russians influenced Rahim Khan’s initiatives and movements to mislead the constitutional revolution and to interference in Azerbaijan region. They sometimes overtly showed their cooperation and sometimes they covertly cooperated. Rahim Khan's initiatives like suppressing the revolution of people of Tabriz and making insecure the Azerbaijan region through attacking the telegraph office and cutting the telegraph wires, robbing the postal packages sent from Europe, attacking Ardabil, and conquering the city paved the way for Russia's interference in Iran’s affairs, especially the northern Iran that they assumed their influence area competing with the British government. The study used a descriptive-analytical method and focused on documents and library resources. The results showed that among the initiatives of Rahim Khan were leading Chalabianlou Tribe in attacking Tabriz in the constitutional period, killing Azerbaijani constitutionalists, and making insecure the trading routes of the region. Alongside the attacks, the tsar Russian government supported covertly Rahim Khan’s initiatives and activities. هدف این پژوهش، بررسی و تحلیل اقدامات و تحرکات یکی از خوانین و سران ایلات منطقه آذربایجان به نام رحیمخان چلبیانلو در آسیب رساندن به اهداف انقلاب مشروطه و مشروطهخواهان در منطقه آذربایجان است. همچنین تأثیری که روسها در دامن زدن به این تحرکات داشتهاند، از مهمترین اهداف پژوهش حاضر است. فرضیه این پژوهش عبارت است از اینکه روسها بهمنظور آسیب به انقلاب مشروطه و حضور و دخالت در منطقه آذربایجان، بر اقدامات و تحرکات رحیمخان چلبیانلو تأثیرگذار بودهاند و بهصورت پنهان و بعضاً آشکارا، این همکاری و همراهی را نمایان ساختهاند. درواقع، اقدامات رحیمخان در سرکوبی قیام مردم تبریز و همچنین ناامنسازی منطقه آذربایجان، با حمله به تلگرافخانه و قطع سیمهای تلگراف، غارت بستههای پستی ارسالی از اروپا به ایران و همچنین حمله به اردبیل و تصرف آن شهر زمینه لازم را برای دخالت روسیه در امور داخلی، بهویژه منطقه شمال ایران را که در رقابت با دولت انگلیس منطقه نفوذ خود میپنداشتند، فراهم نمود. روش پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی و با تکیهبر منابع اسنادی و کتابخانهای است. یافتهها و نتایج حاکی از آن است که هجومها و حملههای ایل چلبیانلو با ریاست رحیمخان به تبریز در دوران انقلاب مشروطه، قتلعام مشروطهخواهان آذربایجان و ناامنسازی راههای تجاری این منطقه، بخشی از اقدامات رحیمخان در این دوره بود. دولت روسیه تزاری نیز در این زمان جهت تضعیف انقلاب مشروطه ایران، بخصوص قیام مردم و آزادیخواهان تبریز و آذربایجان، به حمایت و همراهی ضمنی از اقدامات و تحرکات رحیمخان چلبیانلو پرداخت.https://docs.aqr-libjournal.ir/article_186712_87961beecd279bcf97b61c7932a997b2.pdfسازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضویپژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی2981-00942120231222Exploring Merchants’ Investment on Aqueducts and their Challenges in Mashhad in Qajar and Pahlavi Periodsبررسی سرمایه گذاری تجار در حوزه قنات و چالشهای آن در مشهدِ دورۀ قاجار و پهلوی8810918743710.30481/psa.2023.418317.1041FAعلینجف زادهاستادیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه بیرجند، ایرانJournal Article20230930Mashhad gained the interest of Merchants of other cities in Qajar period due to its geographical and economic status. Some of the merchants greatly impacted the investment in this city. Some of the merchants tended to holding lands and aqueducts despite their business as a merchant. Moreover, some of them invested in urban aqueducts. This research sought to explore the causes and challenges of Merchants in investing in the aqueducts of Mashhad, and also to see who invested, when and in what aqueducts they invested. The results showed that due to the economic value of water in Mashhad, merchants invested in urban aqueducts from the late Qajar period. Haj Abd al-Rahim Saraf, Mashhadi Abdollah Tajerbashi, Ali Darrodi, Haji Agha Nabavian, and Haji Mahmoud Herati were the most prominent investors who invested in such urban aqueducts as Golkhatmi, Ab-Mirza, Goharshad Mosque, Salsabil, Ab-Manba’, and Darwish Beig. Such issues as drought in Mashhad after 1946, the replacement of deep wells and the need for using clean water decreased the business of holding aqueducts and reduced investment in this field. So, most of the owners sold their shares to Astan Quds Razavi. Taking a descriptive-analytical method, this study relied on the documents of Astan Quds Razavi and Khorasan periodicals.مشهد به دلیل موقعیت جغرافیایی و اقتصادی در دوره قاجار موردتوجه تجار شهرهای مختلف قرار گرفت؛ تجاری که در این شهر مؤثر بر سرمایهگذاریها بودند. برخی از آنان با وجود تاجرپیشگی به زمینداری و قناتداری گرایش پیدا کردند. بعضی نیز در حوزه قناتهای شهری به سرمایهگذاری پرداختند. این پژوهش درصدد است نشان دهد علل و چالشهای سرمایهگذاری تجار در حوزه قناتهای مشهد چه بود و سرمایهگذاری تجار در حوزه قنات در چه زمانی، توسط کدامیک از تجار و در کدام قناتها صورت گرفت؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد تجار به خاطر ارزش اقتصادی آب در مشهد از اواخر دوره قاجار در قناتهای شهری سرمایهگذاری کردند. حاج عبدالرحیم صراف، مشهدی عبدالله تاجرباشی، علی درودی، حاجیآقا نبویان و حاجی محمود هراتی مهمترین سرمایهگذاران حوزه قناتهای شهری بودند که در قنات گلخطمی، آبمیرزا، مسجد گوهرشاد، سلسبیل، آبمنبع و درویشبیگ به سرمایهگذاری پرداختند. خشکسالیهای مشهد پس از 1325ش، جایگزینی چاه عمیق و لزوم استفاده از آب سالم باعث رکود قناتداری و کاهش سرمایهگذاری در این زمینه شد و بیشتر مالکان خصوصی سهامشان را به آستان قدس رضوی فروختند. این پژوهش با تکیهبر اسناد آستان قدس رضوی و مطبوعات خراسان به شکل توصیفی-تحلیلی انجام شده است.https://docs.aqr-libjournal.ir/article_187437_8c7e99f19fdf3ce6a424ce1e82141600.pdfسازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضویپژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی2981-00942120231222Content Analysis of Merchants’ Endowment Deeds of Barforoush City in Qajar Period (1210-1343 AH/1795-1925)تحلیل محتوای اسناد موقوفات تجار بارفروش در دورة قاجار (1343-1210ق)11012718744110.30481/psa.2023.420521.1042FAفرشیدنوروزیدکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران0000-0002-7253-7240حمیدرضاآریانفراستادیار، بنیاد ایرانشناسی، تهران، ایران0009-0002-6468-7406عباسعابدیدانشجوی دکتری، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی،دانشگاه تهران، تهران، ایرانJournal Article20231013Barforoush city was a significant place for the settlement and activities of merchants in Qajar period due to the growth of domestic and foreign trade. The merchants usually were active both in trading and doing public-benefiting affairs. Among the merchants’ public-benefiting affairs was endowing properties and assets. It is assumed that examining the contents of their endowment deeds help understand about the types, uses, and features of the endowments of this group of society. It also helps understand more about the jobs, markets, caravanserais, houses, tekyehs, mosques, and neighborhoods of Barforoush in Qajar era. Using content analysis and focusing on the content of merchants’ endowment deeds of Barforoush, this study tried to see such issues as the amount, the use, the diversity, and the function of their endowments. The results showed that from among the merchants’ endowed properties, lands, shops, houses, and caravanserais were the most endowed ones. Regarding the use of the endowments, mourning ceremonies for the martyrdom of Imam Hussain were the most frequent usages followed by charitable and public-benefiting affairs, the daily affairs of students of religion schools. Endowing was more frequent in Naser al-Din Shah Kingdom and the following years. شهر بارفروش در دوره قاجار به واسطة رونق تجارت داخلی و خارجی، محل رفت و آمد، فعالیت و اسکان تجار مهمی بود که علاوه بر انجام کارهای تجاری، در امور عامالمنفعه نیز فعالیت داشتند. وقف اموال و داراییها یکی از فعالیتهای عامالمنفعه این طبقه در شهر بارفروش دورة قاجار بود. بررسی مندرجات وقفنامههای آنها به کسب اطلاعات از انواع، مصارف، ویژگیهای موقوفات این طبقه اجتماعی و نیز دستیابی به اطلاعاتی ناب در خصوص مشاغل، بازارها، کاروانسراها، خانهها، تکایا و مساجد و محلات شهر بارفروش در دورة قاجار، کمک خواهد کرد. این ﭘﮋوﻫﺶ بر آن است با روش تحلیل محتوا و از طریق مطالعة مندرجات و محتوای وقفنامههای تجار واقف شهر بارفروش، مسائلی همچون مصارف موقوفات تجار، میزان و تنوع موقوفات و کارکرد آنها را بررسی و تبیین نماید. یافتههای تحقیق نشان میدهد در میان اموال وقفشده تجار زمین، دکان، خانه و کاروانسرا بیشترین فراوانی را داشتند و در مورد مصارف موقوفات تجار بارفروش، تعزیهداری و عزاداری امام حسین<sup>(ع) </sup>در رتبة اول، امور خیریه و عامالمنفعه و امور طلاب و مدارس علوم دینی در مراتب بعدی قرار دارند. در عصر ناصرالدینشاه و سالهای بعد از آن، ایجاد موقوفات در بین تجار بارفروش رونق بیشتری داشت.https://docs.aqr-libjournal.ir/article_187441_92dce18ef14a32db1edae127395973b8.pdfسازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضویپژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی2981-00942120231222The Morphology of Historical Neighborhoods of Mashhad in Qajar Period (Using Colonel Julius Delmage’s Map)ریخت شناسی محلات تاریخی شهر مشهد در دوره قاجار (بر اساس نقشه کلنل جولیس دالمج)12815118671610.30481/psa.2023.422248.1046FAوحیدتوسلیکارشناسارشد ایرانشناسی، مدیر پژوهشی پژوهشکده ثامن و کارشناس پژوهش سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، مشهد، ایران0009-0002-7035-7374Journal Article20231025Mashhad is one of the historical cities of Iran, formed based on the existence of a holy place. Several written documents have described Mashhad, but so far, no study can be found that has described the boundaries and structure of its historical neighborhoods. Applying a descriptive-analytical method, this applied research explored a document from Golestan Palace as a case. It tried to answer the question: How was the morphology of Mashhad’s historical neighborhoods in the Qajar period, based on Colonel Julius Delmage’s map? The results showed that the administration system of Mashhad was based on six major neighborhoods. Every neighborhood, based on spatial features and residents, had different structures and different service pilgrimage spaces. All of these have been formed based on their accessibility to the central pilgrimage space of Mashhad and its gates. The formation of most caravanserais in the Paein Khiaban, Sarshour, and Noghan neighborhoods indicates more pilgrimages in them. Moreover, most of urban service spaces and guard places had been located in Sarab neighborhood, indicating that this neighborhood was the resident of the nobles. Eidgah neighborhood is considered the most religious neighborhood of Mashhad as it embraces more mosques and tekyehs, while the central part of the city and Sarab and Noghan neighborhoods are more famous for education.مشهد مقدس از جمله شهرهای تاریخی ایران محسوب میشود که بهواسطه وجود یک مکان مقدس شکل گرفته است. با وجود اسناد مکتوب بسیاری که به توصیف این شهر پرداختهاند، اما تا به حال، مرز و ساختار محلات تاریخی شهر مشهد معرفی نشده است. در این پژوهش که از نظر هدف کاربردی و به روش توصیفی-تحلیلی سامان یافته، بهصورت موردی یکی از اسنادِ کاخ گلستان بررسی و در پی پاسخ به این پرسش است که ریختشناسی محلات تاریخی شهر مشهد در دوره قاجار، بر اساس نقشه کلنل جولیس دالمج چگونه بوده است؟ یافته های پژوهش مشخص مینماید که نظام اداره شهر مشهد بر اساس شش محله اصلی شکلگرفته و هرکدام از محلات بر اساس ویژگیهای مکانی و ساکنان، دارای ساختارها و اماکن خدماتی و زیارتی متفاوتی بودهاند که بر اساس میزان دسترسی به فضای زیارتی مرکزی شهر و وجود دروازههای شهر بوده است. وجود بیشترین کاروانسراها در محلات پایینخیابان، سرشور و نوغان، به وجود جریان بیشتر زیارت در این محلات اشاره دارد. همچنین، بیشترین فراوانی فضاهای خدمات شهری و قراولخانه در محله سراب است که حکایت از اعیاننشینی این محله دارد. محله عیدگاه بهواسطه بیشترین فراوانی مسجد و تکایا، مذهبیترین محله شهر و جریان آموزش بیشتر در بافت مرکزی و محلات سراب و نوغان جریان داشته است.https://docs.aqr-libjournal.ir/article_186716_724bc074885e1fe8a5a0b63398ba3475.pdfسازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضویپژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی2981-00942120231222Examining an Endowment Deed of Astan Quds Razavi in the Timurid Era (Endowment Deed of Khajeh Jalal al-Din Ahmad Estarabadi)بررسی و تحلیل وقفنامه ای از آستان قدس رضوی در عصر تیموری (وقفنامۀ خواجه جلال الدین احمد استرآبادی)15216718671910.30481/psa.2023.418191.1040FAرضانقدیدکتری تاریخ ایران دوره اسلامی، پژوهشگر و مدیر گروه فرهنگ و هنر بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، مشهد، ایران0000-0001-7987-5018Journal Article20230926Among the few endowment deeds of Astan Quds Razavi survived from the Timurid period is a copy of endowment deed belong to Khajeh Jalal al-Din Ahmad Estarabadi. According to the document that has been recorded in a literary-historical collection of the nine and early 10<sup>th</sup> century (AH), the holder endowed a Tekyeh and a Bath in Estarabad to the lightening of Holy Shrine of Imam Reza (as) and helping the poor Muslims. The results showed that the endower and the trustees was among the Shiite authorities and Sadats of Estarabad in the Timurid and early Safavid periods. Moreover, the results showed that Estarabad was one of the most significant Shiite centers in the period, and some prominent scholars of the region served in the Holy Shrine of Imam Reza (as). The properties specified by the endowment have become part of the neighborhoods of Estarabad following the expansion of this city in later periods. Moreover, due to the expansion of the Holy Shrine and the increase of pilgrims, an increasing need of the Holy Shrine has been providing lighting and supporting pilgrims.یکی از معدود اسناد بهجای مانده از موقوفات آستان قدس رضوی در دورۀ تیموری، رونوشت وقفنامه ای از جلالالدین احمد استرآبادی است. در این وقفنامه که در سفینه ای تاریخی-ادبی از قرن نهم و اوایل قرن دهم هجری قمری درجشده، واقف یک تکیه و حمامی را در استرآباد وقف بر روشنایی حرم رضوی و فقرای مسلمین نموده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد واقف و متولیان از متمولان و صاحبمنصبان شیعی و از سادات استرآباد در دوره تیموری و اوایل صفوی بوده و منطقه استرآباد در این دوران از مهمترین مراکز شیعی محسوب میگردیده و عالمان و بزرگانی از آنجا در حرم رضوی خدمت میکرده اند. املاک این وقفنامه به جهت گسترش شهر استرآباد در ادوار بعد جزو محلات آن شهر شده است. همچنین با توجه به گسترش حرم و ازدیاد زوار، یکی از نیازهای حرم تأمین روشنایی و کمک به زوار بوده است.https://docs.aqr-libjournal.ir/article_186719_ab622ddef48f0f98553f865337e58448.pdfسازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضویپژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی2981-00942120231222Introduction, reading and analysis of Muhammad Ali Shah's decree in relation to the rule of Rokn al-Dawlah and Mashhad's constitutional movement.معرفی، خوانش و تحلیل فرمان محمدعلی شاه در رابطه با حکمرانی رکنالدوله و نهضت مشروطیت مشهد16818518744510.30481/psa.2024.404542.1028FAنایبشیرازیپژوهشگر مستقلJournal Article20230628<br />Analyzing the crisis periods and writing their history have always been difficult and contaminated with some mistakes, since the events occur too quickly. Mohammad Ali Shah Qajar period is a good example for various reasons. Critical study of the documents, history books and notes of researchers about the period shows their failure in being clear in pinpointing the events. This study showed that the form and content of orders of Mohammad Ali Shah have not been analyzed properly. Regarding the histories about Rokn al-Din’s ruling on Khorasan and his connection with Constitution movement in that province, most of the secondary histories and studies have undergone mistakes. So they had mistaken in recording how the events occurred in that period. The disrespectful invasion into Holy Shrine of Imam Reza in 1327 AH by Russian soldiers has been ignored by contemporary researchers. This study showed that the disrespectful violation has been done twice, that is, in 1327 AH and 1330 AH. Exploring and analyzing a new discovered document of the orders of Mohammad Ali Shah and examining primary resources about the time, this study tried to show the shortcomings and mistakes of historians about that era and to make clarifications about the exact time of the events through a descriptive-analytical method.نگارش تاریخ و تحلیل دورههای بحران بهخاطر حادثههایی که چنان پیاپی و با شتاب رخ مینمایند، همواره سخت و با اشتباهات فراوانی همراه بوده است. از نمونههای آن به دلایل بسیار، دوران پادشاهی محمدعلی شاه قاجار در ایران است. بازخوانی انتقادی اسناد، کتابهای تاریخی و نوشتههای پژوهشگران در این مقاطع نشاندهندۀ نارسایی آنها در پارهای از مسائل است. نتیجۀ تحقیقات ما نشان دهنده آن است که فرمانهای محمدعلی شاه آنچنان که میبایست مورد تحلیل درست صوری و محتوایی قرار نگرفته است. در رابطه با تاریخهای حکمرانی رکنالدوله در خراسان و ارتباط او با وقایع مشروطه در آن دیار اکثر تاریخهای دست دوم و آثار پژوهشی به تحریر درآمده برخطا بودهاند. بنابراین در ثبت و چگونگی رویدادهای آن دوران نیز اشتباهات بسیاری صورت گرفته است. گستاخی سربازان روس به حرم رضوی برای نخستین بار در جمادیالثانی سال 1327ق. رخدادی است که پژوهشگران معاصر به کلی از آن غفلت نموده و شرحی از چگونگی آن ارائه نکردهاند. تحقیقات ما نشانگر آن است که این رویداد دوبار در سالهای 1327ق. و 1330ق. به وقوع پیوسته است. با خوانش و تحلیل فرمانی نویافته از محمدعلی شاه و بررسی چند منبع دست اول که همزمان با آن است، سعی کردهایم به روش تطبیقیتحلیلی، نارسایی و اشتباهات تاریخنگاران این مقطع را خاطرنشان کنیم و تاریخی درست از رویدادها و تحلیل آنها به دست دهیم.https://docs.aqr-libjournal.ir/article_187445_45ff712220805e4c9545cf0cc9fdfc75.pdfسازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضویپژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی2981-00942120231222Nader Shah’s Religious Policy and its Impact on the Management of Astan Quds Razavi Administration in Afsharid Periodسیاست مذهبی نادرشاه افشار و نتیجه آن بر اداره امور آستان قدس رضوی18620418672010.30481/psa.2024.420330.1043FAعلیسوزنچی کاشانیدکترای تاریخ اسلام، کارشناس مطالعات اسناد موقوفات، سازمان کتابخانهها و موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، مشهد، ایرانJournal Article20231015Mashhad as the capital of Afsharid dynasty and holding the holy shrine of Imam Reza, experienced many ups and downs over Afsharid period. All trustees of Astan Quds were of Sadat Razavi and Hosseini families, but their power and authority diminished over time, as the dominant power of the Afsharid dynasty was settled in Mashhad and the kings could control and interfere more easily with different matters of Astan Quds Razavi. Nader Shah and his successors usually made decisions for the trustees on the way of managing Astan Quds, on the way of its cooperation with other organizations and government agents, and on other significant issues. The trustees’ activities and power were limited and the number of employees was reduced in this period. Holding Shias’ specific religious and ritual ceremonies like those common in the Safavid era became more confined. The religious ceremonies of Muslims, especially Eid al-Fitr, Eid al-Adha, and Iranians’ national celebration (i.e., Eid Nowruz) were hold magnificently. Nader Shah specifically emphasized on building and developing religious places, maintained his relationship with Shia scholars and employed them in managing the administrative organization of the Holy Shrine and Jame’ Mosques. This study tried to explore Nader’s religious policies and behavior using the mentioned issues and the survived documents from the period.در دوره افشاریه، شهر مشهد، بهعنوان مرکز حکومت این سلسله و حرم مطهر رضوی، فراز و نشیبهای زیادی را تجربه نمودند. در این دوره، متولیان همه از سادات رضوی و حسینی بودند، اما از قدرت و اختیارات آنها کاسته شد، زیرا به دلیل وجود قدرت مرکزی در مشهد، شاهان افشاریه نظارت و حتی دخالت بیشتری بر امور مختلف آستان قدس رضوی داشتند. نادر و جانشینان او درباره شیوه اداره آستانه، چگونگی همکاری با دیگر نهادها و عوامل حکومتی و سایر امور مهم برای متولیان خطمشی تعیین میکردند. در این دوره، حوزه اختیار متولیان کاهش یافت، از تعداد کارکنان کاسته شد و برگزاری مراسم مذهبی و آیینی خاص شیعیان بهمانند دوره صفویه با درجه کمتری ادامه یافت و حتی از رونق بعضی از آنها کاسته شد و بهجای آن اعیاد مذهبی مسلمانان بهویژه دو عید فطر و قربان و جشن ملی ایرانیان (عید نوروز) باشکوه بیشتری برگزار شد. نادرشاه به عمران و توسعه فضاهای زیارتی تأکید ویژه داشت و همچنین ارتباط خود را با عالمان شیعی حفظ نمود و از وجود آنها در تشکیلات اداری حرم مطهر و مسجد جامع استفاده کرد. در این پژوهش سعی شده است باتوجه به اسناد، سیاستهای مذهبی و رفتار دینی نادرشاه بر مبنای این شاخصها موردبررسی قرار گیرد.https://docs.aqr-libjournal.ir/article_186720_9bd339cecf717bf387d0f442b0405943.pdf