Investigating the Socio-Political and Cultural Activities of the Family of Agha Bozorg Tehrani in Mashhad in Qajar and Pahlavi Periods

Document Type : Original Article

Author

PhD Candidate in History of Islamic Iran, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran

Abstract
Mashhad has been an immigrant friendly city since the middle of the Qajar era because of its high status in terms of foreign and domestic trading. Therefore, the most powerful merchants and property owners of Mashhad were immigrants, as many Caucasian, Azerbaijani, Yazdi, Isfahani and Tehrani merchants moved to the city. One of the great immigrants was Agha Bozorg, a Tehrani merchant, who moved to Mashhad in 1291 AH. Two generations of his family administered Tehrani Tejaratkhaneh (trading house). Haji Agha Bozorg, Haj Abd al-Hossein, Mirza Mohammad Danesh Bozorgnia, and Ali Sadr al-Ttojjar were the most important influencing, trading personalities of Mashhad who were active in various fields over 70 years. The study tried to see and explicate what economic arena, Tehrani family were active in, and their sociopolitical and economical role and status in Mashhad. The results indicate that Tehrani family started with renting Turquoise mines and then shifted to landholding. They were also active in foreign trade and exporting opium. They turned to leasehold of urban properties and producing compote. Due to doing business in leasehold, they were in contact with Astan Quds Razavi and its developments, but after the Goharshad incident, they sold a huge portion of their properties and moved to Tehran. The new generation of this family, in addition to political activities, having financial support engaged in cultural fields such as publishing periodicals and modern education. Taking a descriptive-analytical method, this study used the archived documents of Astan Quds Razavi, national documentary center, and those of the Ministry of Foreign Affairs.

Keywords


منابع
آقاملایی، ایرج. (1384ش). تاریخچه آموزش و پرورش نوین مشهد و اداره کل خراسان. مشهد: مرندیز.
جنبش کلنل محمدتقی خان پسیان بنا بر گزارش­های کنسولگری انگلیس در مشهد. (1366ش). ترجمه غلامحسین میرزا صالح. تهران: تاریخ ایران.
حافظی، ابراهیم، و زینب اسماعیلی­بایگی. (1396ش). تاریخ تحلیلی روزنامه­ها، مجله­ها و سالنامه‌های خراسان. مشهد: سازمان کتابخانه­ها، موزه­ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.
خراسان در اسناد امین­الضرب (سال­های 1282-1351ق). (1390ش). به‌کوشش نرگس پدرام و مژده مهدوی. تهران: ثریا.
سدیدالسلطنه، محمدعلی‌خان. (1362ش). سفرنامه سدیدالسلطنه التدقیق فی سیر الطریق. تصحیح احمد اقتداری. تهران: بهنشر.
فروپاشی قاجار و برآمدن پهلوی: گزارش کنسولگری­های انگلیس. (1398ش). ترجمه غلامحسین میرزا صالح. تهران: نگاه معاصر.
فرهنگ جغرافیای ایران خراسان. (1380ش). ترجمه کاظم خادمیان. مشهد: بنیاد پژوهش­های اسلامی.
فرهنگ رجال، قبایل و افراد در خراسان، سیستان و قاینات. (1398ش). گردآوری ستاد ارتش هند انگلیس. ترجمه محمود رفیعی. بیرجند: چهار درخت.
دانش­، محمد. (1336ق). اساسنامه مدرسه متوسطه خراسان. مشهد: مطبعه خراسان.
دانش بزرگ­نیا، محمد. (1344ش). راز دانش. تهران: امیرکبیر.
عاقلی، باقر. (1380ش). شرح‌حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران. تهران: گفتار، علم.
گلشن‌آزادی، علی­اکبر. (1373ش). صدسال شعر فارسی. به‌کوشش احمد کمال‌پور. مشهد: مرکز آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی.
مولوی، عبدالحمید. (1353ش). پیش­نویس فهرست موقوفات آستان قدس رضوی. مشهد: دفتر موقوفات آستان قدس رضوی.
نجف­زاده، علی، و جلیل قصابی‌گزکوه. (1400ش). تاریخ اقتصادی مشهد از دوره ناصری تا انقلاب اسلامی. ج2. مشهد: بی­نا.
نظری، منوچهر. (1390ش). رجال پارلمانی ایران (از مشروطه تا انقلاب اسلامی). تهران: فرهنگ معاصر.
اسناد
ساکماق (سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی)
3177، 3178، 3181، 3183، 3184، 3187، 3210، 3211، 3212، 3214، 3215، 3221، 3223، 3231، 3233، 3234، 3236، 3238، 3242، 3243، 3245، 3246، 3247، 3248، 3249، 3256، 3261، 3262، 3263، 3264، 3266، 3268، 3269، 3270، 3272، 3273، 3275، 3276، 3278، 3283، 3285، 3287، 3418، 3419، 3421، 3426، 3428، 3429، 3430، 3431، 3432، 3434، 3436، 3439، 3441، 3443، 3451، 3481، 3509، 3599، 3578، 3574، 3598، 3600، 3622، 3621، 3679، 3684، 3690، 3691، 3696، 3697، 65990، 66060، 69850، 69850، 69858، 69858، 76779، 95623، 97131، 97840، 99744، 100974، 121685، 137509، 137516، 137571، 37571.
ساکما (سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران)
33/88525-240، 1/28552-293، 213-122/029617-293.
استادوخ (اداره اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه)
سال 1321ق. کارتن 29. پوشه 1، 3.
سال 1301ش. کارتن 15. پوشه 5، 2.
سال 1302ش. کارتن 36. پوشه 22، 14، 38-37
سال 1304ش. کارتن 37. پوشه 30، 6.
نشریات
آزادی. (1305ش). شماره 7.
آزادی. (1307ش). شماره 7.
آزادی. (1307ش). شماره 45.
آزادی. (1307ش). شماره 44.
آزادی. (1308ش). شماره 75.
آزادی. (1309ش). شماره 59.
آزادی. (1310ش). شماره 552.
آزادی. (1311ش). شماره 639.
آزادی. (1321ش). شماره 2051.
آفتاب شرق. (1314ش). شماره 356.
آفتاب شرق. (1316ش). شماره 650.
آفتاب شرق. (1316ش). شماره 745.
آفتاب شرق. (1316ش). شماره 788.
اتاق تجارت. (1310ش). شماره 24.
اطلاعات. (1305ش). شماره 168.
بشارت. (1325ق). شماره 16.
بهار. (1297ش). شماره 15.
بهار. (1309ش). شماره 700.
بهار. (1309ش). شماره 716.
شهامت. (1315ش). شماره 79.
طوس. (1313ش). شماره 9.
طوس. (1314ش). شماره 185.
فکر آزاد. (1301ش). شماره 73.
مهر ایران. (1321ش). شماره 151.
مهرمنیر. (1302ش). شماره 30.