پژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی

چکیده مجلس ششم شورای ملی، توسط رضاشاه در 19 تیر 1305ش افتتاح و در 22 مرداد 1307ش خاتمه یافت. مجلس ششم در طول عمر دوسالۀ خود طی 276 جلسه، 218 مصوبه را گذراند و در این بین قوانین پایدار و مهمی مانند تصویب لایحۀ راه‌آهن سراسری، بانک ملی، تشکیلات جدید عدلیه و قانون سجل احوال را تصویب کرد. در زمینۀ معاهدات خارجی، لوایح حائز اهمیت مانند قانون تأمینیه، شیلات و گمرک با شوروی را گذراند. طی این مدت وقایع سیاسی مانند ترور ناموفق مدرس نمایندۀ مجلس، شورش دو پادگان در ناحیۀ خراسان و آذربایجان اتفاق افتاد. از مشهد غلامرضا مهدوی مشهور به رضا مهدوی (رئیس‌التجار)، حسین میرممتاز، ملک ایرج میرزا پورتیمور و حسن کفایی به ترتیب از سه طیف مختلف اجتماعی، ملاک-تاجر، کارمند عالی‌رتبه دولت و روحانی در این مجلس حضور یافتند. مهدوی (رئیس‌التجار) نمایندۀ دوشغلی برادرزاده امین‌الضرب اول، از خاندان صاحب نفوذ در سیاست و اقتصادِ ایرانِ دورۀ قاجار بود. مهدوی با تجربۀ نمایندگی در مجلس اول از مشهد، چهارم و پنجم از سبزوار نماینده شد و به‌عنوان چهرۀ سرشناس حکومت در منطقۀ خراسان، به مجلس ششم نیز راه یافت. این نماینده در خصوص لوایح راه‌آهن، بانک ملی، طاعون گاوی و بودجۀ دولت پیشنهادهای خود را به‌طور مشروح در هنگام طرح این قوانین و سایر موارد ارائه کرد. پژوهش حاضر تلاش دارد با تکیه‌بر مذاکرات مجلس ششم (نسخه نوری و چاپی)، اسناد و مطبوعات با روش توصیفی-تحلیلی، فعالیت پارلمانی مهدوی را بر پایۀ مواضع او در مذاکرات این مجلس بررسی نماید. یافته‌ها حاکی از آن است که رئیس‌التجار تحت نفوذ حکومت مرکزی، همسو با دولت و دربار عمل می‌نمود و به‌عنوان نماینده و عضو کمیسیون بودجۀ مجلس در خصوص حوزۀ انتخابیه خود فعالیتی نداشت و در برابر رویدادهای سیاسی منطقه و کشور نیز واکنشی نشان نداد و در زمان طرح معاهدات خارجی نیز غیبت داشت.

چکیده نقاشی قهوه‌خانه‌ای، به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین نمودهای هنر مردمی در ایران، پیوندی عمیق با باورهای طبقات فرودست جامعه در دوره‌های قاجار و پهلوی داشته است. این سبک، به‌ویژه در بازنمایی واقعۀ عاشورا، نه‌تنها ابزار روایتگری مذهبی، بلکه رسانه‌ای بصری برای تجلی هویت و اعتقادات مذهبی بود. بااین‌حال، یکی از ابعاد مغفول‌مانده در مطالعات این حوزه، بررسی پوشش‌های انسانی در این تصویرسازی‌هاست؛ عناصری که نقشی مهم در القای معنا، طبقه‌ اجتماعی، هویت مذهبی و شخصیت‌پردازی دارند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و مقایسه گونه‌های پوشش عناصر انسانی در آثار دو نقاش برجسته مکتب قهوه‌خانه‌ای، حسین قوللر آغاسی و محمد مدبر، به دنبال پاسخ به این پرسش اصلی است که پوشش‌های انسان‌محور در آثار عاشورایی منتخب این دو هنرمند چه همانندی‌ها و ناهمانندی‌هایی دارند؟ این تحقیق به روش توصیفی–تحلیلی و با رویکرد کیفی انجام شده ‌است. یافته‌ها نشان می‌دهد که پوشش‌های انسانی در این آثار از نظر نوع سرپوش، عبا، قبا، پوشاک نظامی و پوشش زنان، ضمن حفظ ساختارهای مشابه، دارای تفاوت‌هایی معنادار در فرم، رنگ، تزئینات و سطح جزئی‌نگری هستند. در آثار قوللر تأکید بیشتری بر وجه احساسی گردیده و پوشاک با سادگی و نمادگرایی بیشتر ترسیم شده‌اند، درحالی‌که مدبر به غنای رنگ، تنوع بافت و جزئی‌پردازی در بازنمایی پوشش‌ها توجه ویژه‌ داشته و بعد حماسی روایت را پررنگ‌تر ساخته است.