پژوهشنامه مطالعات اسنادی و آرشیوی

چکیده در جریان انقلاب اسلامی، دیوارنویسی به‌مثابۀ شیوه‌ای از کنشگری سیاسی-اجتماعی در زمان کوتاهی تبدیل به یک رسانۀ مهم گردید، به‌طوری‌که از نیمۀ دوم 1357ش، دیوارنویسی در اشکال و مضامین مختلف بخشی از گفتمان مبارزه را تشکیل داده بود. بررسی انواع وسایل تولید محتوا، شیوه و اماکن اجرای آن، بازخوانی و تحلیل مضامین گفتمانی موجود در تصاویر به‌منظور فهم زوایای فکری تولیدکنندگان و نیز نقش دیوارنویسی‌ها در شبکه‌سازی اجتماعی و بسیج سیاسی اقشار مختلف جامعه در دوران انقلاب اسلامی در مشهد، عمده هدف این نوشتار است. پژوهش حاضر با تمرکز بر تصاویر موجود از دیوارنوشته‌های شهر مشهد که از منابع آرشیوی معتبر گردآوری‌شده با رویکرد کیفی و بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی به بررسی پیام‌های انقلاب اسلامی پرداخته است. یافته‌ها حاکی از آن است که انقلابیون از ابزارهای ساده و معمولی برای انتقال پیام‌هایشان بهره می‌گرفتند. اماکن شعارنویسی به‌طور عمده خیابان‌های مرکزی و پرتردد شهر و یا مکان‌هایی بوده که حادثه‌ای در آن رخ داده است. زبان نوشتاری روان و سادۀ دیوارنوشته‌ها که طیف‌های گوناگون جامعه را مورد خطاب قرار داده، نقش کلیدی در شکل‌دهی به گفتمان انقلاب و بسیج افکار عمومی علیۀ رژیم پهلوی داشت، چنانکه نتایج آن در زمستان 1357ش، موجب پیروزی انقلاب اسلامی شد.